تولید خوراک دام با کیفیت بالا یکی از اصلیترین عوامل موفقیت در دامپروری و طیور است. روش اکستروژن یکی از پیشرفتهترین و موثرترین راهها برای تولید خوراکی مغذی، خوشخوراک و قابل هضم است که با اعمال حرارت، فشار و رطوبت کنترلشده، مواد اولیه را به شکل دلخواه و استاندارد تبدیل میکند. اما برای راهاندازی یک خط تولید موفق و بهرهوری حداکثری، باید بدانید چه دستگاههایی برای اکسترود خوراک دام لازم است و هر کدام چه نقشی در کیفیت نهایی محصول دارند. در این مطلب به بررسی مرحله به مرحله فرآیند تولید خوراک اکسترود و معرفی دستگاههای کلیدی از آسیاب و میکسر گرفته تا اکسترودر، خشککن، کولر و تجهیزات جانبی پرداختهایم. همچنین مزایا، نکات مهم خرید و فاکتورهای تاثیرگذار بر قیمت و عملکرد دستگاهها توضیح داده شده است تا بتوانید با آگاهی کامل، بهترین تصمیم را برای تولید خوراک دام بگیرید.
اکسترود خوراک دام چیست و چه کاربردی دارد؟
اکسترود خوراک دام در واقع فرایندی است که طی آن مواد اولیه مانند غلات، پروتئین، ویتامین و افزودنیهای مورد نیاز دام را با فشار، حرارت و رطوبت مشخص از دستگاه اکسترودر عبور میدهند تا شکل فیزیکی و شیمیایی مواد اولیه تغییر کند و خوراکی یکنواخت، سبک و هضمپذیر برای دام تبدیل میشوند. کاربرد اصلی خوراک اکسترود شده در این است که ارزش غذایی جیره را افزایش داده و قابلیت جذب مواد در بدن دام و طیور را بیشتر میکند. به همین دلیل امروزه از دستگاه اکسترودر در کارخانجات تولید دام و طیور، به یک ضرورت تبدیل شده است.
چه دستگاههایی برای اکسترود خوراک دام نیاز است؟
در واقع اصلیترین دستگاهی که در این فرایند مورد استفاده قرار میگیرد، دستگاه اکسترودر است. اما به طور کلی برای آن که بتوان خوراک دام اکسترود تولید کرد، باید یک خط تولید کامل از چند دستگاه اصلی تشکیل شود که هر یک وظایف مشخصی در آمادهسازی مواد اولیه تا تولید محصول نهایی ایفا میکنند. از مهمترین دستگاههایی که در این فرایند تاثیرگذارند، میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
1. دستگاه آسیاب مواد اولیه
اولین گام در خط تولید خوراک اکسترود، خرد کردن و آماده کردن مواد اولیه است. در این مرحله، غلات، حبوبات یا سایر اجزای خوراک دام را در دستگاه آسیب ریخته و به ذرات ریز تبدیل میکنند تا قابلیت هضم آن افزایش پیدا کند. آسیاب کردن مواد علاوه بر افزایش سطح تماس، باعث یکنواختی خوراک و بهبود کیفیت نهایی میشود. بسته به ظرفیت تولید، از آسیاب چکشی یا غلطکی میتوان استفاده نمود.
2. دستگاه میکسر (مخلوطکن صنعتی)
پس از آنکه مواد اولیه آسیاب شدند، نوبت به ترکیب کردن مواد با یکدیگر میرسد. در این مرحله، مواد اولیه شامل غلات خرد شده، ویتامینها، مواد معدنی و افزودنیها را درون میکسر صنعتی ریخته و با یکدیگر مخلوط میکنند. کیفیت میکس در این مرحله بسیار مهم است، زیر تغذیه دام نیازمند خوراکی با ترکیب ثابت و دقیق است.
برای آشنایی بیشتر با میکسر خوراک دام کلیک کنید.
3. دستگاه اکسترودر خوراک دام
دستگاه اکسترودر، اصلیترین و مهمترین دستگاه این خط تولید محسوب میشود. در این مرحله، مواد تحت فشار و دمای بالا وارد سیلندر اکسترودر شده و پس از عبور از مارپیچها و قالب مخصوص، به شکل دلخواه (پلت یا قطعات کوچک) در میآیند. این فرایند باعث میشود ژلاتینه شدن نشاسته میشود و هضم پروتئینها را راحتتر میکند. همچنین عوامل بیماریزا را نیز از بین میبرد.
4. دستگاه خشککن صنعتی
خوراکی که از اکسترودر خارج میشود، رطوبت بالایی دارد و اگر مستقیم مصرف یا بسته بندی شود، در معرض فاسد شدن یا کپک زدگی قرار میگیرد. دستگاه خشککن با استفاده از جریان هوای گرم، رطوبت اضافی را کاهش داده محصول را به سطح استاندارد میرساند.
5. دستگاه کولر (خنک کننده)
پس از آنکه خوراک خشک شدند، لازم است که خنک شده و دمای آن به حدی برسد که برای ذخیرهسازی یا بسته بندی مناسب باشد. کولر صنعتی با عبور جریان هوای خنک، دمای خوراک را کاهش داده و از تخریب کیفیت یا تغییر ناخواسته در ترکیبات غذایی جلوگیری میکند.
6. دستگاه روکشزن (Coating Machine)
در این مرحله، باید افزودنیهای حساس به حرارت مانند ویتامینها، آنزیمها یا روغنها را بر روی سطح خوراک اسپری کنند. این کار باعث میشود که ارزش غذایی محصول افزایش پیدا کرده و باعث بهبود طعم و افزایش رغبت مصرف دام به خوراک میشود.
7. دستگاه الک و سرند
برای آنکه محصول نهایی یکدست باشد، ذرات ریز یا خوراکهای شکسته باید از خوراک اصلی جدا شوند. الک و سرند این وظیفه را دارند که خوراک ریز و درشت را از یکدیگر جدا کرده و باعث یکنواختی و استاندارد شدن اندازه دانهها شوند.
8. دستگاه بسته بندی خوراک دام
آخرین مرحله، بسته بندی محصول است که برای آن از دستگاه بسته بندی خوراک دام استفاده میشود. این دستگاه خوراک اکسترود شده را در کیسههای چند کیلویی یا بسته بندیهای کوچکتر آماده عرضه کند. این دستگاه علاوه بر سرعت بخشیدن به فرایند تولید، نقش مهمی در بهداشت، حمل و نقل و نگهداری خوراک دارد.
آشنایی با فرایند تولید خوراک دام به روش اکستروژن
فرایند اکستروژن در واقع یکی از روشهای بسیار پیچیده برای تولید خوراک دام و طیور است که طی آن مواد اولیه باید تحت حرارت، فشار و رطوبت مشخص، ساختار خود را تغییر داده و به خوراکی با ارزش غذایی بالاتر تبدیل شود. علاوه بر اینکه این روش باعث میشود مواد خام فرم مناسبتری پیدا کنند، بلکه قابلیت هضم و جذب آنها نیز افزایش پیدا میکند. در ادامه مراحل اصلی فرایند اکستروژن کردن خوراک دام را برای شما توضیح میدهیم.
- مرحله اول؛ ورود مواد اولیه به سیلندر اکسترودر: مخلوط مواد آسیاب و میکس شده از طریق فیدر وارد سیلندر دستگاه میشود. میزان ورودی توسط سیستم کنترل به طور دقیق تنظیم میشود.
- مرحله دوم؛ انتقال مواد توسط مارپیچ: درون سیلندر، مارپیچهای متحرک مواد را به سمت جلو هدایت میکنند. در همین حین فشار مکانیکی به مواد وارد میشود و تراکم آنها افزایش مییابد.
- مرحله سوم؛ افزایش دما و رطوبت: در اثر اصطکاک مارپیچ با سیلندر و همچنین ورود بخار یا آب، دمای مواد بالا میرود (معمولا بین 100 تا 180 درجه سانتیگراد). این حرارت باعث ژلاتینه شدن نشاستهها و تغییر ساختار پروتئینها میشود.
- مرحله چهارم؛ مخلوط شدن کامل و تغییر ساختار شیمیایی: در این مرحله، بافت مواد تغییر کرده و هضمپذیری آنها افزایش مییابد. همچنین عوامل بیماریزا و آنزیمهای مضر از بین میروند.
- مرحله پنجم؛ عبور مواد از دای (Die) یا قالب خروجی: مواد فشردهشده از روزنههای مخصوص قالب عبور میکنند. فشار ناگهانی کاهش مییابد و بخار موجود آزاد میشود. این کار باعث انبساط و پفکردگی خوراک میگردد.
- مرحله ششم؛ شکلگیری محصول نهایی: خوراک دام به شکل قطعات یکنواخت (پلت، گرانول یا اشکال خاص بسته به قالب) از اکسترودر خارج میشود. سپس این محصول برای ادامه مراحل خشککردن، خنکسازی و بستهبندی آماده است.
مزایای استفاده از خط اکسترودر خوراک دام
- افزایش قابلیت هضم و جذب: اکستروژن باعث ژلاتینه شدن نشاسته و تغییر ساختار پروتئینها میشود، در نتیجه خوراک راحتتر هضم و جذب میشود.
- نابودی میکروبها و عوامل بیماریزا: حرارت و فشار بالا در اکسترودر باکتریها و قارچها را از بین میبرد و خوراک ایمنتر میشود.
- خوشخوراکتر شدن: بافت متخلخلتر، رنگ و عطر بهتر و افزودن روغن یا طعمدهنده باعث میشود دام تمایل بیشتری به خوردن داشته باشد.
- افزایش ماندگاری: کاهش رطوبت و حذف میکروارگانیسمها عمر خوراک را افزایش میدهد و از کپکزدگی جلوگیری میکند.
- تنوع در تولید: امکان تولید خوراک با فرمولها، اشکال و اندازههای مختلف برای سن و نوع دامهای متفاوت وجود دارد.
هزینه و قیمت دستگاههای اکسترود خوراک دام چگونه محاسبه میشود؟
قیمت دستگاههای صنعتی، به ویژه دستگاههای اکسترود خوراک دام، بر اساس فاکتورهای مختلفی تعیین میشود؛ به همین دلیل عدد ثابتی نمیتوان برای آن مشخص نمود. از مهمترین عوامل تاثیرگذار بر قیمت دستگاههای اکسترود، میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- ظرفیت تولید دستگاه
- نوع و کیفیت مواد سازنده دستگاه
- تجهیزات و امکانات جانبی
- برند و کشور سازنده
- هزینه نصب و راهاندازی
- هزینه نگهداری و مصرف انرژی
در نتیجه، قیمت نهایی هر خط اکسترودر خوراک دام، در واقع ترکیبی از این فاکتورها خواهد بود و بهتر است پیش از خرید، نیاز تولید خود را مشخص کرده و دستگاه مناسب با بودجه و هدفتان را انتخاب نمایید.
از کجا میتوان دستگاههای اکسترود خوراک دام را خریداری کرد؟
برای خرید دستگاههای اکسترودر خوراک دام در ایران، شرکت ایران صنعت یکی از گزینههای معتبر و قابل اعتماد است. این شرکت با سابقهای طولانی در زمینه تولید و تامین ماشینآلات صنعتی، انواع دستگاههای اکسترودر خوراک دام و طیور را ارائه میدهد. ایران صنعت دستگاههای اکسترودر متنوعی برای تولید خوراک دام و طیور ارائه میدهد. این دستگاهها با استفاده از فشار، حرارت و رطوبت، مواد اولیه را پخته و به شکل دلخواه قالبگیری میکنند. این دستگاهها به گونهای طراحی شدهاند که میتوانند خوراکهایی با ویژگیهای خاص مانند قابلیت شناوری، غوطهوری یا فرورفتگی در آب تولید کنند که برای گونههای مختلف دام و طیور اهمیت زیادی دارد.