تولید پلت خوراک دام تنها فشرده کردن مواد اولیه نیست، بلکه مجموعهای از مراحل مهندسیشده است که از انتخاب و آسیاب مواد اولیه آغاز میشود و با اختلاط، کاندیشنینگ، پرس، خنک کاری و بسته بندی ادامه پیدا میکند. کیفیت هر یک از این مراحل بهطور مستقیم بر استحکام پلت، میزان ضایعات، ارزش غذایی خوراک و راندمان خط تولید تأثیر میگذارد. در این مقاله، مراحل تولید پلت خوراک دام را به صورت گام به گام بررسی میکنیم و با تجهیزات مورد نیاز، پارامترهای مهم هر مرحله و عوامل مؤثر بر کیفیت پلت نهایی آشنا میشوید.
پلت خوراک دام چیست و چه مزایایی دارد؟
پلت کردن خوراک دام در واقع یک روش فرآوری مواد خوراکی است که در غذای مورد نیاز برای دامها تغییرات فیزیکی و شیمیایی ایجاد میکند تا مصرف آن برای دام آسان شده و هضم آن افزایش پیدا کند. جهت تولید پلت خوراک دام، مواد اولیه آسیاب شده و پس از اعمال تغییرات مورد نیاز، به دستگاه پلت ساز منتقل میشود تا تحت فشار به قطعات کوچک با اشکال مورد نظر ایجاد شوند. پلت کردن خوراک داک در صنعت پرورش دام، تاثیر بسزایی در افزایش سلامتی و بازدهی گله خواهد داشت. علاوه بر این، این فرآیند مزایای دیگری نیز دارد که شامل موارد زیر میشوند:
- از بین بردن عوامل بیماری زا
- بهبود هضم غذا
- جلوگیری از بروز مشکلات گوارشی در دامها
- جلوگیری از عمل جداسازی خوراک توسط دام
- بهبود رشد دامها
- افزایش شیردهی دامها
- پیشگیری از به هدر رفتن مواد غذایی
- صرف انرژی کمتر توسط دام جهت خوردن و هضم کردم خوراک
برای آشنایی بیشتر با خوراک پلت مقاله مورد نظر را مطالعه نمایید.
مواد اولیه مورد استفاده در تولید پلت خوراک دام
- گندم
- ذرت
- جو
- سبوس برنج
- سبوس گندم
- پودر گوشت
- پودر انواع کنجالهها
- انواع ویتامین
- پودر ماهی
بررسی مراحل تولید پلت خوراک دام
مرحله اول: آسیاب مواد اولیه
اولین مرحله در تولید پلت خوراک دام، خرد کردن مواد اولیه مانند ذرت، جو، گندم، کنجاله سویا و سایر ترکیبات جیره است. این کار توسط دستگاه آسیاب چکشی انجام می شود تا اندازه ذرات یکنواخت شود. ریز بودن بیش از حد یا درشت بودن ذرات میتواند بر کیفیت پلت، مصرف انرژی و عملکرد دستگاه پلت تأثیر منفی بگذارد؛ بنابراین انتخاب اندازه مناسب ذرات بر اساس نوع خوراک و دام اهمیت زیادی دارد.
مرحله دوم: اختلاط مواد در میکسر
پس از آسیاب، مواد اولیه بر اساس فرمولاسیون جیره داخل میکسر پودر با یکدیگر ترکیب میشوند. در این مرحله علاوه بر غلات، مکملهای معدنی، ویتامینها، اسیدهای آمینه و سایر افزودنیها نیز به مخلوط اضافه میشوند. کیفیت اختلاط مستقیماً بر یکنواختی ارزش غذایی پلتهای تولید شده اثر میگذارد.
مرحله سوم: کاندیشنینگ (افزودن بخار)
مواد مخلوطشده قبل از ورود به دستگاه پلت وارد کاندیشنر میشوند. در این بخش با استفاده از بخار، رطوبت و دمای مواد به صورت کنترل شده افزایش پیدا میکند. این فرآیند باعث نرم شدن مواد، ژلاتینه شدن بخشی از نشاسته، بهبود چسبندگی ذرات و کاهش فشار واردشده به دستگاه پلت میشود. کاندیشنینگ صحیح نقش مهمی در افزایش استحکام پلت و کاهش مصرف انرژی دارد.
مرحله چهارم: پلت سازی
در این مرحله، مواد آماده شده وارد دستگاه پلت میشوند. رولرها مواد را با فشار از سوراخهای دای عبور میدهند و خوراک به شکل پلت با قطر مشخص تولید میشود. قطر دای، میزان فشار، رطوبت مواد و کیفیت دای و رولر از مهمترین عواملی هستند که بر ظرفیت تولید و کیفیت پلت نهایی تأثیر میگذارند.
مرحله پنجم: خنک کاری پلت
پلتهای خروجی از دستگاه داغ و دارای رطوبت نسبتاً بالایی هستند. به همین دلیل باید وارد کولر شوند تا دما و رطوبت آنها به شرایط مناسب برای نگهداری برسد. اگر این مرحله به درستی انجام نشود، احتمال خرد شدن پلت، ایجاد کپک و کاهش ماندگاری محصول افزایش پیدا میکند.
مرحله ششم: سرند کردن
پس از خنک شدن، پلتها وارد دستگاه سرند میشوند تا ذرات ریز، خاکه و پلتهای شکسته از محصول اصلی جدا شوند. ذرات جدا شده معمولاً دوباره به ابتدای فرآیند تولید بازگردانده میشوند که این موضوع باعث کاهش ضایعات و افزایش راندمان خط تولید خواهد شد.
مرحله هفتم: بسته بندی
در پایان، پلتهای استاندارد توسط دستگاه کیسه پرکن وزن کشی و بسته بندی میشوند. نگهداری محصول در محیط خشک، خنک و دور از رطوبت اهمیت زیادی دارد؛ زیرا حتی پلت باکیفیت نیز در صورت انبارداری نامناسب، کیفیت خود را از دست میدهد.
پارامترهای مهم در هر مرحله از تولید پلت خوراک دام
کیفیت پلت تنها به عملکرد دستگاه پلت بستگی ندارد؛ بلکه هر مرحله از فرآیند تولید، از آسیاب مواد اولیه تا بسته بندی، روی استحکام، یکنواختی، ماندگاری و راندمان تولید تأثیر میگذارد. در جدول زیر، مهمترین پارامترهای هر مرحله و پیامدهای اجرای نادرست آنها آورده شده است.
| مرحله | مهم ترین پارامتر | در صورت تنظیم نادرست چه اتفاقی میافتد؟ |
|---|---|---|
| آسیاب | اندازه ذرات مواد اولیه | کاهش کیفیت پلت، افزایش مصرف انرژی و افت ظرفیت تولید |
| اختلاط | یکنواختی مخلوط و زمان میکس | توزیع نامناسب مواد مغذی در پلتها |
| کاندیشنینگ | دما، رطوبت و زمان ماند | کاهش استحکام پلت و افزایش فشار روی دستگاه |
| پلت سازی | قطر دای، فشار رولر و کیفیت دای | خرد شدن پلت، کاهش راندمان و افزایش استهلاک قطعات |
| خنک کاری | کاهش دما و رطوبت تا حد استاندارد | کپک زدگی، ترک خوردن یا تغییر شکل پلت |
| سرند | جداسازی خاکه و ذرات شکسته | افزایش گردوغبار و کاهش کیفیت محصول نهایی |
| بسته بندی | وزن کشی دقیق و شرایط انبارداری | آسیب به پلت و کاهش ماندگاری محصول |
تجهیزات خط تولید پلت خوراک دام و نقش هر دستگاه
| دستگاه | وظیفه | تاثیر بر کیفیت پلت |
|---|---|---|
| آسیاب | یکنواخت کردن اندازه ذرات | افزایش کیفیت پرس |
| میکسر | مخلوط کردن مواد | یکنواختی ارزش غذایی |
| کاندیشنر | افزودن بخار | افزایش استحکام پلت |
| دستگاه پلت | فشردهسازی مواد | شکلدهی نهایی |
| کولر | کاهش دما و رطوبت | جلوگیری از کپک |
| سرند | حذف خاکه | افزایش کیفیت محصول |
| بستهبندی | آمادهسازی برای حمل | افزایش ماندگاری |
رایج ترین مشکلات در فرآیند تولید پلت خوراک دام
| مشکل | علت |
|---|---|
| خرد شدن پلت | رطوبت کم یا دای فرسوده |
| ترک خوردن پلت | خنککاری نامناسب |
| ظرفیت پایین | فرسودگی رولر |
| خاکه زیاد | اندازه ذرات نامناسب |
| مصرف برق زیاد | تنظیم نبودن رولر یا دای |
بیشتر مشکلاتی که در فرآیند تولید پلت مشاهده میشود، ناشی از تنظیم نادرست پارامترهای خط تولید یا استهلاک قطعاتی مانند دای و رولر است. بازبینی منظم تجهیزات، کنترل رطوبت مواد اولیه و تنظیم صحیح دستگاه پلت میتواند کیفیت محصول را افزایش داده و هزینه های تولید را کاهش دهد.
آیا میتوان پلت خوراک دام را با چرخ گوشت تولید کرد؟
برخی افراد عبارت «ساخت پلت با چرخ گوشت» را جستجو میکنند و تصور میکنند با نصب قالب روی چرخ گوشت میتوان خوراک پلت تولید کرد. در عمل، چرخ گوشت تنها قادر است مواد نرم و خمیری را از قالب عبور دهد و فشار لازم برای تولید پلت استاندارد را ایجاد نمیکند.
در دستگاه پلت، مواد توسط دای و رولر تحت فشار بسیار بالا فشرده میشوند و در بسیاری از خطوط تولید نیز قبل از پرس، عملیات کاندیشنینگ با بخار انجام میشود. این فرآیند باعث افزایش استحکام، یکنواختی و ماندگاری پلت خواهد شد؛ در حالی که چرخ گوشت فاقد چنین مکانیزمی است.
بنابراین اگر هدف شما تولید خوراک دام در مقیاس صنعتی یا حتی نیمهصنعتی باشد، استفاده از دستگاه پلت تنها راهکار مناسب است. استفاده از چرخ گوشت ممکن است برای برخی آزمایشهای بسیار کوچک یا ساخت خوراک دست ساز کاربرد داشته باشد، اما محصول تولیدشده از نظر کیفیت، تراکم و دوام با پلت استاندارد قابل مقایسه نیست.
مقالات مرتبط: تفاوت خوراک پلت و اکسترود شده